De hadith — de overgeleverde woorden en daden van Mohammed — vormen naast de Koran de tweede bron van de islam. Maar er bestaat geen enkele, over de hele islam gedeelde hadith-canon: welke overleveringen als betrouwbaar gelden, hangt af van de richting. Deze pagina geeft een feitelijk overzicht. De genoemde aantallen zijn steeds bij benadering (ze verschillen per editie en telmethode).
Elke hadith bestaat uit twee delen: de isnad (de keten van overleveraars die het bericht van generatie op generatie doorgaven) en de matn (de eigenlijke tekst). Aan de hand van de isnad beoordelen geleerden de betrouwbaarheid. De hadith documenteren de soenna: het normatieve voorbeeld van Mohammed. Soenna en Koran vormen samen de bronnen van recht en geloofsleer, waarbij de soenna in gezag onder de Koran staat maar onmisbaar is — veel concrete regels (zoals het aantal dagelijkse gebeden) staan niet in de Koran, maar komen uit de hadith.
Soennieten delen hadith in naar betrouwbaarheid, in vier hoofdgraden:
Sahih en hasan gelden als aanvaard; da'if en mawdu' als verworpen. De discipline die overleveraars beoordeelt heet 'ilm al-rijal of al-jarh wa-t-ta'dil (“het bekritiseren en vrijpleiten”): een biografisch-kritische wetenschap die karakter, eerlijkheid en geheugen van elke overleveraar weegt.
| Collectie | Samensteller | Sterfjaar | Aantal (±) | Status |
|---|---|---|---|---|
| Sahih al-Bukhari | al-Bukhari | 870 | ~2.602 uniek (~7.563 met herhaling) | Geldt als betrouwbaarst |
| Sahih Muslim | Muslim ibn al-Hajjaj | 875 | ~3.033 uniek (~7.275 met herhaling) | De andere “Sahih” |
| Sunan Abi Dawud | Abu Dawud | 888 | ~4.800 | Sahih én zwakkere hadith |
| Jami' at-Tirmidhi | al-Tirmidhi | 892 | ~3.950–4.400 | Vermeldt de gradering |
| Sunan an-Nasa'i | al-Nasa'i | 915 | ~5.758 | Minste zwakke hadith |
| Sunan Ibn Majah | Ibn Majah | 887 | ~4.341 | Zwakste van de zes |
De twee Sahihs (al-Sahihayn) — Bukhari en Muslim — wilden als enige uitsluitend authentieke hadith bevatten en werden als eerste gecanoniseerd. De brede soennitische consensus luidt: “het meest authentieke boek na de Koran zijn de twee Sahihs van Bukhari en Muslim.” Daarnaast staan twee grote werken buiten de zes: de Muwatta van Malik ibn Anas († 795, een van de vroegste compilaties) en de Musnad van Ahmad ibn Hanbal († 855, ~27.000–30.000 hadith met herhaling).
| Boek | Samensteller | Sterfjaar | Aantal (±) |
|---|---|---|---|
| Al-Kafi | al-Kulayni | 941 | ~16.199 |
| Man la yahduruhu al-Faqih | al-Saduq | 991 | ~6.000 |
| Tahdhib al-Ahkam | al-Tusi | 1067 | ~13.590 |
| Al-Istibsar | al-Tusi | 1067 | ~5.511 |
De twaalver-sji'a wijkt op wezenlijke punten af:
De ibadi-richting (de derde hoofdstroming, dominant in Oman) heeft als hoofdwerk de Musnad al-Rabi' ibn Habib (~1.005 hadith). Ibadi's plaatsen het zelfs boven Bukhari en Muslim, mede door de opvallend korte keten; buiten de ibadi-gemeenschap wordt het niet gebruikt, en de datering is omstreden.
De koranisten (Ahl al-Qur'an) vormen een randpositie: zij verwerpen de hadith geheel en steunen alleen op de Koran. De mainstream (soennitisch, sji'itisch én ibadi) verwerpt dit, omdat de hadith als onmisbaar geldt om de Koran toe te passen.
Waarom hebben soennieten en sji'ieten grotendeels verschillende corpora? De kern is een meningsverschil over welke overleveraars betrouwbaar zijn. Soennieten gaan uit van de integriteit van álle metgezellen; sji'ieten passen een strengere toets toe en vertrouwen ketens via de Ahl al-Bayt. Deze wortel is tegelijk politiek, theologisch én methodologisch — verweven met het conflict over de rechtmatige opvolging na Mohammed. Gevolg: elke richting bouwde een eigen verzameling, eigen rijal-wetenschap en eigen gradering. Dezelfde term (sahih) dekt niet dezelfde overleveringen.
Bronnen: encyclopedische en academische naslagwerken (Wikipedia, WikiShia, Britannica, academische artikelen) en sunnah.com. Waar bronnen partijdig zijn, is dat alleen gebruikt ter illustratie van hoe elke richting de andere kenschetst, niet als feitenbron.